ល្បែងជល់មាន់ គឺជាសកម្មភាពបុរាណមួយដែលមានប្រវត្តិយូរអង្វែងនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ សម្រាប់មនុស្សមួយចំនួន វាត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃ វប្បធម៌ជល់មាន់ និងប្រពៃណីក្នុងសហគមន៍ ខណៈប្រទេសជាច្រើនទៀតបានដាក់ច្បាប់ហាមឃាត់ដោយសារកង្វល់អំពី animal welfare និងសុវត្ថិភាពសង្គម។
នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងស្វែងយល់អំពី ប្រវត្តិល្បែងជល់មាន់, Cockfighting history, ជល់មាន់នៅកម្ពុជា, ច្បាប់អំពីជល់មាន់, និងឆ្លើយសំណួរដែលមនុស្សជាច្រើនសួរដូចជា ជល់មាន់មានប្រវត្តិដូចម្តេច?, តើជល់មាន់ស្របច្បាប់នៅកម្ពុជាឬទេ?, និង តើមានប្រទេសណាខ្លះអនុញ្ញាតឱ្យជល់មាន់?
ល្បែងជល់មាន់ (Cockfighting) គឺជាការប្រកួតរវាងមាន់ឈ្មោលពីរ ដែលត្រូវបានបណ្តុះបណ្តាលសម្រាប់ការប្រកួត។ នៅក្នុងប្រទេសខ្លះ វាត្រូវបានរៀបចំជាប្រពៃណីក្នុងពិធីបុណ្យ ឬព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសហគមន៍ ខណៈនៅកន្លែងផ្សេងទៀត វាត្រូវបានហាមឃាត់ដោយច្បាប់។
សព្វថ្ងៃ ពាក្យ Cockfighting history តែងតែត្រូវបានស្រាវជ្រាវដោយអ្នកដែលចង់ដឹងពីប្រវត្តិ និងការវិវត្តនៃកីឡាប្រភេទនេះ។
ប្រវត្តិល្បែងជល់មាន់ មានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ អ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនជឿថា Cockfighting មានដើមកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មុនពេលរីករាលដាលទៅកាន់ India, China, Persia, Greece និង Rome។
ក្នុងអតីតកាល មាន់ជល់ត្រូវបានចិញ្ចឹមយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពរឹងមាំ ភាពក្លាហាន និងការបណ្តុះបណ្តាលរបស់ម្ចាស់។
ក្រោយមក Cockfighting បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ traditional entertainment នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈអំពីសិទ្ធិសត្វ (Animal Rights) បានធ្វើឱ្យប្រទេសជាច្រើនចាប់ផ្តើមហាមឃាត់សកម្មភាពនេះ។
សំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់គឺ ជល់មាន់មានប្រវត្តិដូចម្តេច?
ចម្លើយគឺ៖
នេះជាហេតុផលដែល Cockfighting history នៅតែជាប្រធានបទសិក្សាដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែក History និង Culture។
វប្បធម៌ជល់មាន់ មានភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ និងប្រទេស។
នៅក្នុងសហគមន៍ខ្លះ មាន់ជល់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្វដែលតំណាងឱ្យ៖
ម្ចាស់មាន់ជាច្រើនចំណាយពេល Train, Feed និង Care មាន់របស់ពួកគេយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ សម្រាប់ពួកគេ វាមិនមែនជាការប្រកួតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាចំណង់ចំណូលចិត្ត និងវប្បធម៌ដែលបានបន្តពីជំនាន់មុន។
មនុស្សមួយចំនួនហៅវាថា កីឡាជល់មាន់ ព្រោះមានការបណ្តុះបណ្តាល និងការប្រកួតដែលមានច្បាប់ជាក់លាក់នៅប្រទេសខ្លះ។
ទោះជាយ៉ាងណា អង្គការការពារសត្វជាច្រើនមិនទទួលស្គាល់វាជា Sport ពេញលេញទេ ដោយសារកង្វល់អំពីការរងរបួសរបស់សត្វ។
ដូច្នេះ ការហៅថា កីឡាជល់មាន់ អាស្រ័យលើទស្សនៈ វប្បធម៌ និងច្បាប់របស់ប្រទេសនីមួយៗ។
ជល់មាន់នៅកម្ពុជា មានប្រវត្តិទាក់ទងនឹងជីវភាព និងប្រពៃណីនៅតំបន់ជនបទមួយចំនួន។
កាលពីអតីតកាល ប្រជាជនខ្លះចិញ្ចឹមមាន់ជល់ជាចំណង់ចំណូលចិត្ត និងសម្រាប់ការប្រកួតក្នុងសហគមន៍។ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃ ការអនុវត្តត្រូវស្ថិតក្រោមច្បាប់របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ហើយការរៀបចំការប្រកួត ឬការភ្នាល់ដែលខុសច្បាប់ អាចប្រឈមនឹងវិធានការផ្លូវច្បាប់។
សំណួរដ៏ពេញនិយមមួយគឺ តើជល់មាន់ស្របច្បាប់នៅកម្ពុជាឬទេ?
ជាទូទៅ ការរៀបចំ ឬចូលរួមក្នុងការភ្នាល់ជល់មាន់ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត អាចផ្ទុយនឹង ច្បាប់អំពីជល់មាន់ និងបទប្បញ្ញត្តិពាក់ព័ន្ធនឹងល្បែងស៊ីសង។
ដូច្នេះ មុននឹងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពណាមួយ គួរតែសិក្សា ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជល់មាន់ និងបទប្បញ្ញត្តិដែលមានសុពលភាពនៅកម្ពុជា។
ច្បាប់អំពីជល់មាន់ ខុសគ្នាតាមប្រទេស។
ប្រទេសខ្លះ៖
ខណៈប្រទេសមួយចំនួន អនុញ្ញាតក្រោមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ ឬក្នុងតំបន់ដែលមានការគ្រប់គ្រង។
ដោយសារតែច្បាប់អាចផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា អ្នកគួរតែពិនិត្យ ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជល់មាន់ ពីប្រភពផ្លូវការជានិច្ច។
សំណួរមួយទៀតដែលមានការស្វែងរកច្រើនគឺ តើមានប្រទេសណាខ្លះអនុញ្ញាតឱ្យជល់មាន់?
ចម្លើយគឺ អាស្រ័យលើច្បាប់របស់ប្រទេសនីមួយៗ។
ប្រទេសខ្លះអនុញ្ញាតក្រោមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ ខណៈប្រទេសជាច្រើននៅ Europe, North America និង Australia បានហាមឃាត់សកម្មភាពនេះ ដោយសារហេតុផលសុខុមាលភាពសត្វ និងសុវត្ថិភាពសង្គម។
អ្នកគួរតែពិនិត្យ Local Laws មុនធ្វើដំណើរ ឬចូលរួមសកម្មភាពដែលពាក់ព័ន្ធ។
ទោះបីជាប្រទេសជាច្រើនបានហាមឃាត់ក៏ដោយ ល្បែងជល់មាន់ នៅតែមានអ្នកចាប់អារម្មណ៍ ដោយសារមូលហេតុដូចជា៖
មនុស្សជាច្រើនសិក្សាអំពី Cockfighting history ក្នុងន័យវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនសម្រាប់ការភ្នាល់នោះទេ។
ការសិក្សា ប្រវត្តិល្បែងជល់មាន់ អាចជួយឱ្យយើង៖
1. ជល់មាន់មានប្រវត្តិដូចម្តេច?
ល្បែងជល់មាន់ មានប្រវត្តិជាង 2,000 ឆ្នាំ និងត្រូវបានគេជឿថាមានដើមកំណើតនៅអាស៊ី មុនពេលរីករាលដាលទៅតំបន់ផ្សេងៗ។
2. តើជល់មាន់ស្របច្បាប់នៅកម្ពុជាឬទេ?
ការអនុវត្ត និងការភ្នាល់អាចស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ច្បាប់។ អ្នកគួរតែពិនិត្យ ច្បាប់អំពីជល់មាន់ និង ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជល់មាន់ ពីអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច មុនចូលរួមសកម្មភាពណាមួយ។
3. តើមានប្រទេសណាខ្លះអនុញ្ញាតឱ្យជល់មាន់?
មានប្រទេសខ្លះអនុញ្ញាតក្រោមលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ ខណៈប្រទេសជាច្រើនបានហាមឃាត់ដោយសារកង្វល់អំពីសុខុមាលភាពសត្វ និងច្បាប់សាធារណៈ។
4. វប្បធម៌ជល់មាន់មានសារៈសំខាន់ដែរឬទេ?
សម្រាប់សហគមន៍ខ្លះ វប្បធម៌ជល់មាន់ គឺជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអត្តសញ្ញាណក្នុងតំបន់។ ទោះជាយ៉ាងណា ទស្សនៈ និងច្បាប់អំពីសកម្មភាពនេះខុសគ្នាតាមប្រទេស។
ល្បែងជល់មាន់ គឺជាប្រធានបទដែលភ្ជាប់រវាង ប្រវត្តិល្បែងជល់មាន់, វប្បធម៌ជល់មាន់, និង Cockfighting history។ វាបង្ហាញពីការវិវត្តនៃប្រពៃណីក្នុងសង្គមជាច្រើន ប៉ុន្តែក៏ជាប្រធានបទដែលមានការពិភាក្សាខ្លាំងទាក់ទងនឹង ច្បាប់អំពីជល់មាន់ និងសុខុមាលភាពសត្វផងដែរ។
ប្រសិនបើអ្នកចង់ស្វែងយល់បន្ថែមអំពី ជល់មាន់នៅកម្ពុជា, ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជល់មាន់, ឬចង់ដឹងថា តើជល់មាន់ស្របច្បាប់នៅកម្ពុជាឬទេ? គួរតែយោងទៅកាន់ប្រភពផ្លូវការ និងអាជ្ញាធរដែលពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីទទួលបានព័ត៌មានដែលត្រឹមត្រូវ និងទាន់សម័យ។
